เมื่อในบรรดาทายาทมีผู้ที่อาศัยอยู่ต่างประเทศ หลายครอบครัวกังวลว่า “ถ้าไม่กลับญี่ปุ่นจะทำเรื่องไม่ได้หรือไม่” ขอสรุปก่อนเลยว่า ขั้นตอนการรับมรดกสามารถดำเนินการจากต่างประเทศได้ การหารือแบ่งมรดกทำกันทางออนไลน์ และเอกสารส่งกันทางไปรษณีย์ระหว่างประเทศ ซึ่งเป็นวิธีปฏิบัติจริงในปัจจุบัน
อย่างไรก็ตาม มีสามจุดที่ต่างจากการรับมรดกภายในประเทศทั้งหมด ประการแรก กำหนดเวลาจะไม่ขยายออกไปเพราะเหตุที่อาศัยอยู่ต่างประเทศ ประการที่สอง ทายาทในต่างประเทศไม่สามารถขอหนังสือรับรองตราประทับและทะเบียนบ้านของญี่ปุ่นได้ จึงต้องใช้เอกสารทดแทน ประการที่สาม ในบางกรณีต้องเริ่มจากการยืนยันว่า “จะแบ่งตามกฎหมายของประเทศใด” คือประเด็นเรื่องกฎหมายที่ใช้บังคับ คอลัมน์นี้จะอธิบายขั้นตอนการรับมรดกเมื่อมีทายาทอยู่ต่างประเทศตามลำดับ
■ กฎของการรับมรดกกำหนดโดย “สัญชาติของผู้เสียชีวิต”
กฎหมายที่ใช้บังคับกับการรับมรดก ตามมาตรา 36 ของพระราชบัญญัติว่าด้วยหลักเกณฑ์ทั่วไปในการใช้บังคับกฎหมาย กำหนดให้เป็นกฎหมายของประเทศที่ผู้เสียชีวิต (เจ้าของมรดก) ถือสัญชาติ หากผู้เสียชีวิตเป็นชาวญี่ปุ่น จะใช้ประมวลกฎหมายแพ่งของญี่ปุ่น สัญชาติและที่อยู่ของทายาทไม่มีผล บุตรที่อาศัยอยู่ต่างประเทศ หรือบุตรที่ได้สัญชาติอื่นแล้ว ก็เป็นทายาทในลำดับเดียวกับทายาทในประเทศ
หากผู้เสียชีวิตถือสัญชาติอื่น โดยหลักการจะใช้กฎหมายของประเทศนั้น แต่สำหรับอสังหาริมทรัพย์ต้องระวังเป็นพิเศษ ตัวอย่างเช่น หากผู้เสียชีวิตเป็นชาวจีน กฎหมายว่าด้วยการใช้บังคับกฎหมายในความสัมพันธ์ทางแพ่งที่เกี่ยวข้องกับต่างประเทศของจีนกำหนดว่า การรับมรดกตามกฎหมายสำหรับอสังหาริมทรัพย์ให้ใช้กฎหมายของประเทศที่อสังหาริมทรัพย์ตั้งอยู่ ดังนั้นอสังหาริมทรัพย์ในญี่ปุ่นจะย้อนกลับมาใช้กฎหมายญี่ปุ่น (การส่งกลับ) กฎหมายเดียวกันนี้ยังกำหนดด้วยว่า การรับมรดกตามกฎหมายให้ใช้กฎหมายของถิ่นที่อยู่ประจำของผู้เสียชีวิต ณ เวลาที่เสียชีวิต ดังนั้นสำหรับผู้ที่อาศัยอยู่ในญี่ปุ่นมาเป็นเวลานาน ผลสุดท้ายมักดำเนินการตามกฎหมายญี่ปุ่นได้ ไม่ว่ากรณีใด เมื่อผู้เสียชีวิตเป็นชาวต่างชาติ การเริ่มจากการยืนยันกฎหมายที่ใช้บังคับคือวิธีที่ปลอดภัย
■ กำหนดเวลาไม่ขยายออกไปแม้อยู่ต่างประเทศ
สิ่งที่ต้องระวังที่สุดในการรับมรดกข้ามประเทศคือกำหนดเวลา กำหนดเวลาสามข้อต่อไปนี้ไม่เปลี่ยนแปลงแม้ทายาทจะอยู่ต่างประเทศ
- การสละมรดก: ภายใน 3 เดือนนับจากวันที่ทราบว่าการรับมรดกได้เริ่มขึ้น (ยื่นต่อศาลครอบครัว หากมีเหตุที่ทำให้ไม่ทัน สามารถขอขยายระยะเวลาได้)
- การยื่นภาษีมรดก: ภายใน 10 เดือนนับจากวันถัดจากวันที่ทราบว่าการรับมรดกได้เริ่มขึ้น
- การจดทะเบียนรับมรดก: ภายใน 3 ปีนับจากวันที่ทราบว่าตนได้กรรมสิทธิ์ในอสังหาริมทรัพย์จากการรับมรดก
การจดทะเบียนรับมรดกอสังหาริมทรัพย์กลายเป็นหน้าที่ตั้งแต่วันที่ 1 เมษายน 2024 และหากพ้นกำหนดโดยไม่มีเหตุอันสมควร อาจถูกปรับไม่เกิน 100,000 เยน (พระราชบัญญัติการจดทะเบียนอสังหาริมทรัพย์ มาตรา 76-2 และมาตรา 164) หน้าที่นี้ใช้กับทุกคนที่รับมรดกเป็นอสังหาริมทรัพย์ในญี่ปุ่น ไม่ว่าสัญชาติหรือถิ่นที่อยู่ สำหรับการรับมรดกที่เกิดขึ้นก่อนหน้าที่จะมีผล กำหนดเวลาคือวันที่ 31 มีนาคม 2027 (หากวันที่ทราบการได้กรรมสิทธิ์อยู่หลังจากนั้น ให้นับ 3 ปีจากวันนั้น)
นอกจากนี้ยังมีกลไก “การจดทะเบียนแจ้งทายาท” แบบง่าย ซึ่งถือว่าได้ปฏิบัติตามหน้าที่แล้ว แต่วิธีนี้ไม่ได้โอนชื่อ การจะขายอสังหาริมทรัพย์ที่รับมรดกมาหรือใช้เป็นหลักประกัน ยังต้องจดทะเบียนรับมรดกอย่างเป็นทางการแยกต่างหาก
■ เอกสารที่ต่างออกไป: หนังสือรับรองลายมือชื่อ หนังสือรับรองการพำนัก และคำให้การสาบาน
ทายาทที่อยู่ต่างประเทศไม่มีทะเบียนผู้พำนักในญี่ปุ่น จึงขอหนังสือรับรองตราประทับและทะเบียนบ้านไม่ได้ ให้ใช้เอกสารต่อไปนี้แทน
| วัตถุประสงค์ | ทายาทในประเทศ | ทายาทต่างประเทศ (สัญชาติญี่ปุ่น) | ทายาทต่างประเทศ (สัญชาติอื่น) |
|---|---|---|---|
| ยืนยันเจตนาของเจ้าตัว | หนังสือรับรองตราประทับ + ตราที่จดทะเบียน | หนังสือรับรองลายมือชื่อ (สถานทูต/สถานกงสุล) | หนังสือรับรองลายมือชื่อ / คำให้การสาบานโดยโนตารีในพื้นที่ |
| พิสูจน์ที่อยู่ | ทะเบียนบ้าน | หนังสือรับรองการพำนัก (สถานทูต/สถานกงสุล) | เอกสารราชการในพื้นที่ / คำให้การสาบาน |
| พิสูจน์ความเป็นทายาท | สำเนาทะเบียนครอบครัว | สำเนาทะเบียนครอบครัว (ขอจากท้องถิ่นที่จดทะเบียน) | ใบเกิด ใบทะเบียนสมรส ฯลฯ (พร้อมคำแปลภาษาญี่ปุ่น) |
หนังสือรับรองลายมือชื่อเป็นเอกสารที่สถานทูตหรือสถานกงสุลญี่ปุ่นออกให้ โดยเจ้าตัวไปปรากฏตัวและลงลายมือชื่อต่อหน้าเจ้าหน้าที่กงสุล สำหรับการจดทะเบียนรับมรดก โดยทั่วไปกำหนดให้ใช้รูปแบบที่เย็บรวมกับหนังสือข้อตกลงแบ่งมรดกและประทับตราคร่อมรอยต่อ หากสถานทูต/สถานกงสุลอยู่ไกล หนังสือรับรองลายมือชื่อที่โนตารีในพื้นที่จัดทำก็อาจได้รับการยอมรับเช่นกัน
ทายาทสัญชาติอื่น (รวมถึงอดีตชาวญี่ปุ่นที่ถูกถอนออกจากทะเบียนครอบครัวหลังเปลี่ยนสัญชาติ) ไม่สามารถขอหนังสือรับรองลายมือชื่อที่สถานทูต/สถานกงสุลได้ จึงใช้คำให้การสาบานที่โนตารีในพื้นที่รับรองแทน นอกจากนี้ เนื่องจากไม่สามารถไล่ความสัมพันธ์การรับมรดกจากทะเบียนครอบครัวได้ จึงต้องขอใบเกิด ใบทะเบียนสมรส และเอกสารความสัมพันธ์ทางสถานภาพอื่น ๆ จากประเทศของตน พร้อมแนบคำแปลภาษาญี่ปุ่น ส่วนนี้คือส่วนที่ใช้เวลามากที่สุดในการรับมรดกข้ามประเทศ
■ ลำดับขั้นตอน
ลำดับพื้นฐานเหมือนกับการรับมรดกในประเทศ เพียงแต่บวกเวลาไปกลับกับต่างประเทศ ควรมองว่าจะใช้เวลานานกว่าปกติราว 1 ถึง 3 เดือน
- ตรวจสอบว่ามีพินัยกรรมหรือไม่ และยืนยันทายาทจากทะเบียนครอบครัว ฯลฯ
- สำรวจทรัพย์สิน (อสังหาริมทรัพย์ เงินฝาก ฯลฯ)
- ทายาททุกคนหารือการแบ่งมรดก (ประชุมออนไลน์ อีเมล)
- จัดทำหนังสือข้อตกลงแบ่งมรดก: ทายาทในประเทศประทับตราที่จดทะเบียน ส่วนทายาทต่างประเทศขอหนังสือรับรองลายมือชื่อแล้วลงนาม
- ดำเนินการจดทะเบียนรับมรดกและเปลี่ยนชื่อ / ปิดบัญชีเงินฝาก
สิ่งสำคัญคือ การหารือแบ่งมรดกต้องมีทายาททุกคนเข้าร่วม ข้อตกลงที่ดำเนินการโดยตัดทายาทต่างประเทศออกเพราะติดต่อยากจะเป็นโมฆะ ควรติดต่อทายาทต่างประเทศแต่เนิ่น ๆ และยืนยันเนื้อหาที่ตกลงกันในรูปแบบที่เหลือหลักฐาน เช่น อีเมล เพื่อป้องกันปัญหาในภายหลัง
■ หลังจากเปลี่ยนชื่อแล้ว
เมื่อจดทะเบียนรับมรดกเสร็จ อสังหาริมทรัพย์นั้นก็สามารถขายได้ เมื่อจะโอนเงินค่าขายหรือเงินฝากไปต่างประเทศ สถาบันการเงินจะขอเอกสารยืนยันตัวตนและเอกสารที่แสดงแหล่งที่มาของเงิน (เอกสารที่เกี่ยวข้องกับการรับมรดก) และการตรวจสอบเพื่อป้องกันการฟอกเงินอาจใช้เวลา หากมีแผนจะโอนเงิน ควรสอบถามสถาบันการเงินไว้ก่อนเพื่อความสบายใจ
นอกจากนี้ หากผู้ที่ได้เป็นผู้มีชื่อจากการรับมรดกย้ายไปอยู่ต่างประเทศในภายหลัง การจดทะเบียนเปลี่ยนแปลงที่อยู่นั้นกลายเป็นหน้าที่ภายใน 2 ปี ตั้งแต่เดือนเมษายน 2026 ผู้ที่มีแผนย้ายไปต่างประเทศ โปรดจำจุดนี้ไว้ด้วย
■ การแบ่งบทบาทของผู้เชี่ยวชาญ
การรับมรดกข้ามประเทศครอบคลุมหลายสาขาวิชาชีพ การจัดทำเอกสารยื่นต่อหน่วยงานราชการ เช่น หนังสือข้อตกลงแบ่งมรดก เป็นงานของเกียวเซโชชิ การยื่นจดทะเบียนรับมรดกเป็นงานของชิโฮโชชิ และการยื่นภาษีมรดกเป็นงานของผู้สอบบัญชีภาษี (เซริชิ) สำนักงานของเราสนับสนุนทายาทในต่างประเทศตั้งแต่ขั้นตอนทางเข้า คือการให้คำแนะนำแก่ทายาทและการจัดทำหนังสือข้อตกลง และประสานงานกับชิโฮโชชิและเซริชิเมื่อจำเป็น ท่านสามารถปรึกษาได้แม้อยู่ในขั้นตอนที่ “ไม่รู้ว่าควรให้ใครทำอะไร”
■ คำถามที่พบบ่อย
Q. ไม่กลับญี่ปุ่นจะทำเรื่องได้จริงหรือ
ได้ การหารือทำทางออนไลน์ เอกสารส่งกันทางไปรษณีย์ระหว่างประเทศ เช่น EMS หนังสือรับรองลายมือชื่อและหนังสือรับรองการพำนักขอได้ที่สถานทูตหรือสถานกงสุลญี่ปุ่นในประเทศที่ท่านอาศัยอยู่
Q. ฉันได้สัญชาติอื่นแล้วและไม่มีชื่อในทะเบียนครอบครัวของญี่ปุ่นอีก ฉันยังเป็นทายาทอยู่หรือไม่
หากผู้เสียชีวิตเป็นชาวญี่ปุ่น ตามประมวลกฎหมายแพ่งของญี่ปุ่น ท่านเป็นทายาท เพียงแต่ไม่สามารถพิสูจน์ความสัมพันธ์ด้วยทะเบียนครอบครัวได้ จึงพิสูจน์ด้วยเอกสารสถานภาพ เช่น ใบเกิด พร้อมคำแปลภาษาญี่ปุ่น
Q. ทายาทในต่างประเทศต้องเสียภาษีมรดกของญี่ปุ่นด้วยหรือไม่
มีกรณีที่ต้องเสีย ขอบเขตการเสียภาษีขึ้นอยู่กับที่อยู่และสัญชาติของผู้เสียชีวิตและทายาท กำหนดเวลายื่น (10 เดือน) สำหรับทายาทในต่างประเทศก็เท่ากัน หากมูลค่าทรัพย์สินมาก แนะนำให้สอบถามผู้เชี่ยวชาญด้านภาษีแต่เนิ่น ๆ
Q. มีทายาทคนหนึ่งที่ติดต่อไม่ได้
โดยหลักการต้องมีทุกคนเข้าร่วม จึงควรไล่ตามที่อยู่จากเอกสารแนบท้ายทะเบียนครอบครัว ฯลฯ ก่อน หากยังไม่ทราบที่อยู่ สามารถใช้ขั้นตอนของศาลครอบครัว เช่น การตั้งผู้จัดการทรัพย์สินของผู้ไม่อยู่ อย่าแบกรับไว้คนเดียว โปรดปรึกษาแต่เนิ่น ๆ
Q. ดูเหมือนจะทำไม่ทันกำหนดเวลาจดทะเบียนรับมรดก (31 มีนาคม 2027)
นั่นคือกำหนดเวลาสำหรับการรับมรดกที่เกิดขึ้นก่อนหน้าที่จะมีผล หากการรวบรวมเอกสารใช้เวลา สามารถปฏิบัติตามหน้าที่ก่อนด้วยการจดทะเบียนแจ้งทายาทแบบง่าย แล้วดำเนินการจดทะเบียนอย่างเป็นทางการต่อไป สิ่งสำคัญคือไม่ปล่อยทิ้งไว้ แต่จัดลำดับขั้นตอนให้ชัดเจน
■ การอยู่ต่างประเทศไม่ใช่เหตุผลที่ทำให้รับมรดกไม่ได้
แม้มีทายาทอยู่ต่างประเทศ ทิศทางของขั้นตอนก็ไม่ต่างจากกรณีในประเทศมากนัก สิ่งที่ต่างมีเพียงวิธีอ่านกำหนดเวลาและวิธีจัดหาเอกสาร กล่าวอีกนัยหนึ่ง หากกดสองจุดนี้ไว้ตั้งแต่ต้น การรับมรดกข้ามประเทศก็ดำเนินไปได้อย่างราบรื่น
กำหนดเวลาจดทะเบียนรับมรดก แม้เป็นการรับมรดกเก่า ก็ถูกกำหนดไว้ที่วันที่ 31 มีนาคม 2027 อย่าปล่อยไว้ด้วยความคิดว่า “ไว้ค่อยทำ” แต่จงเริ่มจากการยืนยันว่าทายาทมีใครบ้างและทรัพย์สินทั้งหมดมีอะไรบ้าง
เกี่ยวกับขั้นตอนมรดก・พินัยกรรม โปรดดูหน้าบริการมรดก・พินัยกรรม หากต้องการปรึกษา โปรดติดต่อเรา
■ ผู้ควบคุมเนื้อหา
อิซึกิ คิริว (เกียวเซโชชิ)
ผู้แทนสำนักงานกฎหมายธุรการโฮคุโตะ ตั้งอยู่ที่โอซาก้า งานหลักคือการยื่นขอสถานะการพำนัก・วีซ่า และงานด้านมรดก・พินัยกรรม
