Sống ở nước ngoài vẫn làm được thủ tục thừa kế tại Nhật Bản|Thời hạn, giấy tờ và luật áp dụng mà người thừa kế ở nước ngoài cần biết

Sống ở nước ngoài vẫn làm được thủ tục thừa kế tại Nhật Bản|Thời hạn, giấy tờ và luật áp dụng mà người thừa kế ở nước ngoài cần biết

Khi trong số người thừa kế có người sống ở nước ngoài, nhiều gia đình lo rằng “không về Nhật thì không làm được thủ tục”. Nói kết luận trước: thủ tục thừa kế có thể tiến hành từ nước ngoài. Việc thỏa thuận phân chia di sản được thực hiện trực tuyến, giấy tờ được gửi qua bưu điện quốc tế — đây là cách làm thực tế hiện nay.

Tuy nhiên, có ba điểm khác với trường hợp thừa kế hoàn toàn trong nước. Thứ nhất, thời hạn không được kéo dài vì lý do sống ở nước ngoài. Thứ hai, người thừa kế ở nước ngoài không lấy được giấy chứng nhận con dấu và phiếu cư trú của Nhật, nên cần giấy tờ thay thế. Thứ ba, tùy trường hợp, phải bắt đầu từ việc xác nhận “chia theo luật của nước nào”, tức là vấn đề luật áp dụng. Bài viết này giải thích theo thứ tự các thủ tục thừa kế khi có người thừa kế ở nước ngoài.

■ Luật áp dụng được quyết định bởi quốc tịch của người đã mất

Luật áp dụng cho thừa kế, theo Điều 36 của Luật về nguyên tắc chung áp dụng pháp luật, là luật của nước mà người đã mất (người để lại di sản) mang quốc tịch. Nếu người đã mất là người Nhật, Bộ luật Dân sự Nhật Bản được áp dụng, quốc tịch và nơi ở của người thừa kế không ảnh hưởng: con sống ở nước ngoài, hay con đã nhập quốc tịch nước ngoài, đều là người thừa kế với thứ hạng như người thừa kế trong nước.

Nếu người đã mất mang quốc tịch nước ngoài, về nguyên tắc áp dụng luật nước đó. Riêng bất động sản cần chú ý. Ví dụ người đã mất là người Trung Quốc, Luật áp dụng pháp luật đối với quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài của Trung Quốc quy định thừa kế theo pháp luật đối với bất động sản thì áp dụng luật nơi có bất động sản, nên bất động sản tại Nhật sẽ quay lại áp dụng luật Nhật (phản trí). Luật này cũng quy định thừa kế theo pháp luật áp dụng luật của nơi thường trú của người đã mất tại thời điểm qua đời, nên với người đã sống lâu dài tại Nhật, kết quả thường vẫn tiến hành theo luật Nhật. Dù trường hợp nào, khi người đã mất là người nước ngoài, bắt đầu từ việc xác nhận luật áp dụng là cách làm an toàn.

■ Thời hạn không được kéo dài dù sống ở nước ngoài

Điều cần chú ý nhất trong thừa kế có yếu tố nước ngoài là thời hạn. Ba thời hạn sau đây không thay đổi dù người thừa kế ở nước ngoài.

  • Từ bỏ thừa kế: trong vòng 3 tháng kể từ ngày biết việc thừa kế bắt đầu (khai báo với tòa án gia đình; nếu có hoàn cảnh không kịp, có thể xin gia hạn)
  • Khai thuế thừa kế: trong vòng 10 tháng kể từ ngày hôm sau của ngày biết việc thừa kế bắt đầu
  • Đăng ký thừa kế: trong vòng 3 năm kể từ ngày biết mình đã có được quyền sở hữu bất động sản do thừa kế

Đăng ký thừa kế bất động sản đã trở thành nghĩa vụ từ ngày 1 tháng 4 năm 2024, và nếu quá thời hạn mà không có lý do chính đáng, có thể bị phạt tới 100.000 yên (Luật Đăng ký bất động sản, Điều 76-2 và Điều 164). Nghĩa vụ này áp dụng cho mọi người thừa kế bất động sản tại Nhật, không phân biệt quốc tịch và nơi cư trú. Đối với các thừa kế phát sinh trước khi nghĩa vụ có hiệu lực, thời hạn là ngày 31 tháng 3 năm 2027 (nếu ngày biết việc biết được muộn hơn thì tính 3 năm từ ngày đó).

Ngoài ra còn có cơ chế “đăng ký khai báo người thừa kế” đơn giản, được coi là đã thực hiện nghĩa vụ, nhưng cách này không chuyển đổi danh nghĩa. Muốn bán bất động sản đã thừa kế hoặc dùng làm tài sản thế chấp thì vẫn cần đăng ký thừa kế chính thức riêng.

■ Giấy tờ khác nhau: giấy chứng nhận chữ ký, giấy chứng nhận cư trú, bản tuyên thệ

Người thừa kế ở nước ngoài không có đăng ký cư trú tại Nhật nên không lấy được giấy chứng nhận con dấu và phiếu cư trú. Thay vào đó, sử dụng các giấy tờ sau.

Mục đíchNgười thừa kế trong nướcNgười thừa kế ở nước ngoài (quốc tịch Nhật)Người thừa kế ở nước ngoài (quốc tịch nước ngoài)
Xác nhận ý chí của bản thânGiấy chứng nhận con dấu + con dấu đã đăng kýGiấy chứng nhận chữ ký (cơ quan đại diện ngoại giao)Giấy chứng nhận chữ ký / bản tuyên thệ của công chứng viên địa phương
Chứng minh địa chỉPhiếu cư trúGiấy chứng nhận cư trú ở nước ngoài (cơ quan đại diện ngoại giao)Giấy tờ công chính địa phương / bản tuyên thệ
Chứng minh tư cách người thừa kếBản sao sổ hộ tịchBản sao sổ hộ tịch (lấy từ nơi đăng ký hộ tịch gốc)Giấy khai sinh, giấy chứng nhận kết hôn, v.v. (kèm bản dịch tiếng Nhật)

Giấy chứng nhận chữ ký là giấy tờ do đại sứ quán hoặc tổng lãnh sự quán Nhật cấp, chứng nhận việc bản thân đã ký trước mặt viên chức lãnh sự. Khi dùng cho đăng ký thừa kế, hình thức đóng gộp cùng văn bản thỏa thuận phân chia di sản và đóng dấu giáp lai là hình thức thường được yêu cầu. Nếu cơ quan đại diện ở xa, giấy chứng nhận chữ ký do công chứng viên địa phương lập cũng có thể được chấp nhận.

Người thừa kế mang quốc tịch nước ngoài (bao gồm người Nhật cũ đã bị xóa khỏi hộ tịch sau khi nhập quốc tịch khác) không lấy được giấy chứng nhận chữ ký tại cơ quan đại diện, nên dùng bản tuyên thệ có công chứng tại địa phương để thay thế. Ngoài ra, vì không thể lần theo quan hệ thừa kế bằng hộ tịch, họ cần lấy giấy khai sinh, giấy chứng nhận kết hôn và các giấy tờ quan hệ thân nhân khác tại nước mình, kèm bản dịch tiếng Nhật để nộp. Đây là phần tốn thời gian nhất trong thừa kế có yếu tố nước ngoài.

■ Trình tự thủ tục

Trình tự cơ bản giống thừa kế trong nước, chỉ cộng thêm thời gian qua lại với nước ngoài, thường nên dự trù lâu hơn 1 đến 3 tháng.

  1. Xác nhận có di chúc hay không, và xác định người thừa kế qua hộ tịch, v.v.
  2. Điều tra tài sản (bất động sản, tiền gửi, v.v.)
  3. Tất cả người thừa kế thỏa thuận phân chia di sản (họp trực tuyến, email)
  4. Lập văn bản thỏa thuận phân chia di sản: người thừa kế trong nước đóng dấu đã đăng ký, người thừa kế ở nước ngoài lấy giấy chứng nhận chữ ký rồi ký
  5. Tiến hành đăng ký thừa kế và thay đổi danh nghĩa / giải thể tài khoản tiền gửi

Điều quan trọng là thỏa thuận phân chia di sản cần sự tham gia của tất cả người thừa kế. Thỏa thuận tiến hành mà loại trừ người thừa kế ở nước ngoài vì lý do khó liên lạc sẽ bị vô hiệu. Hãy liên lạc sớm với người thừa kế ở nước ngoài, và xác nhận những nội dung đã thống nhất bằng hình thức có lưu lại dấu vết như email, để tránh tranh chấp về sau.

■ Sau khi danh nghĩa đã thay đổi

Khi đăng ký thừa kế hoàn tất, bất động sản đó có thể được bán. Khi chuyển tiền bán nhà hoặc tiền gửi ra nước ngoài, tổ chức tài chính sẽ yêu cầu giấy tờ xác nhận nhân thân và giấy tờ cho thấy nguồn gốc số tiền (giấy tờ liên quan đến thừa kế), và việc thẩm tra chống rửa tiền có thể mất thời gian. Nếu có kế hoạch chuyển tiền, nên xác nhận trước với ngân hàng để yên tâm.

Ngoài ra, sau khi thừa kế và trở thành người đứng tên, nếu chuyển ra nước ngoài sinh sống, việc đăng ký thay đổi địa chỉ đó trở thành nghĩa vụ trong vòng 2 năm kể từ tháng 4 năm 2026. Ai có dự định chuyển ra nước ngoài, xin hãy nhớ điểm này.

■ Phân chia vai trò của các chuyên gia

Thừa kế có yếu tố nước ngoài liên quan đến nhiều lĩnh vực chuyên môn. Việc soạn thảo các giấy tờ nộp cho cơ quan nhà nước như văn bản thỏa thuận phân chia di sản là nghiệp vụ của chuyên gia hành chính (gyoseishoshi); việc nộp đơn đăng ký thừa kế là nghiệp vụ của chuyên gia tư pháp (shihoshoshi); việc khai thuế thừa kế là nghiệp vụ của chuyên gia thuế (zeirishi). Văn phòng chúng tôi hỗ trợ người thừa kế ở nước ngoài từ khâu đầu vào — hướng dẫn cho người thừa kế và soạn thảo văn bản thỏa thuận — và phối hợp với chuyên gia tư pháp, chuyên gia thuế khi cần. Quý vị có thể tư vấn ngay cả ở giai đoạn “không biết nên nhờ ai làm gì”.

■ Câu hỏi thường gặp

Q. Không về Nhật có thật sự làm được thủ tục không

Được. Việc thỏa thuận thực hiện trực tuyến, giấy tờ gửi qua bưu điện quốc tế như EMS. Giấy chứng nhận chữ ký và giấy chứng nhận cư trú lấy tại đại sứ quán hoặc tổng lãnh sự quán Nhật ở nước nơi quý vị sinh sống.

Q. Tôi đã nhập quốc tịch nước ngoài và không còn trong hộ tịch Nhật nữa. Tôi vẫn là người thừa kế chứ

Nếu người đã mất là người Nhật, theo Bộ luật Dân sự Nhật Bản, quý vị vẫn là người thừa kế. Chỉ là không thể chứng minh quan hệ bằng hộ tịch, nên dùng giấy khai sinh và các giấy tờ thân nhân khác kèm bản dịch tiếng Nhật để chứng minh.

Q. Người thừa kế ở nước ngoài có phải đóng thuế thừa kế của Nhật không

Có trường hợp phải đóng. Phạm vi chịu thuế thay đổi tùy theo địa chỉ, quốc tịch của người đã mất và người thừa kế. Thời hạn khai báo (10 tháng) đối với người thừa kế ở nước ngoài cũng như vậy, nên nếu tài sản có giá trị lớn, nên sớm xác nhận với chuyên gia thuế.

Q. Có một người thừa kế không liên lạc được

Về nguyên tắc cần tất cả người thừa kế tham gia, nên trước hết hãy lần theo địa chỉ qua phụ phiếu của hộ tịch, v.v. Nếu vẫn không biết tung tích, có thể dùng các thủ tục của tòa án gia đình như chỉ định người quản lý tài sản của người vắng mặt. Đừng ôm một mình, hãy tư vấn sớm.

Q. Có vẻ tôi sẽ không kịp thời hạn đăng ký thừa kế (31 tháng 3 năm 2027)

Đó là thời hạn của các thừa kế phát sinh trước khi nghĩa vụ có hiệu lực. Nếu việc thu thập giấy tờ mất thời gian, có thể trước hết thực hiện nghĩa vụ bằng đăng ký khai báo người thừa kế đơn giản, rồi tiếp tục tiến hành đăng ký chính thức. Điều quan trọng là không để mặc, mà lên kế hoạch từng bước.

■ Sống ở nước ngoài không phải là lý do không thể thừa kế

Dù có người thừa kế ở nước ngoài, hướng đi của thủ tục không khác nhiều so với trường hợp trong nước. Điểm khác chỉ là cách đọc thời hạn và cách lấy giấy tờ. Nói cách khác, nắm chắc hai điểm này ngay từ đầu thì thừa kế có yếu tố nước ngoài có thể tiến hành một cách bình tĩnh.

Thời hạn đăng ký thừa kế, kể cả với thừa kế cũ, đã được ấn định là ngày 31 tháng 3 năm 2027. Đừng để “để sau này làm”, hãy bắt đầu từ việc xác nhận những người thừa kế là ai và toàn bộ tài sản gồm những gì.

Về thủ tục thừa kế・di chúc, xin xem Trang dịch vụ thừa kế・di chúc. Để được tư vấn, xin liên hệ với chúng tôi.

■ Giám sát nội dung

Itsuki Kiryu (Gyoseishoshi)

Đại diện Văn phòng Pháp vụ Hành chính Hokuto. Đặt trụ sở tại Osaka, nghiệp vụ trung tâm là xin tư cách lưu trú・visa và thừa kế・di chúc.

開発予定在留資格申請書類 作成支援申請に必要な書類作成をオンラインでサポート
開発予定会社設立オンラインサポート会社設立に必要な手続きを一か所に集約
開発予定自動車業務申請書類 自動作成登録・許認可等に必要な申請書類をオンラインで作成